capital-l
lower-h

Theaterarchieven in het Letterenhuis

In september 2021 vindt opnieuw het Theaterfestival plaats in De Singel in Antwerpen. Naar jaarlijkse gewoonte richt het festival tien dagen lang een spot op het unieke Vlaamse theaterlandschap. Ook het Letterenhuis wil in de maand september theater onder de aandacht brengen, aan de hand van het rijke theatererfgoed dat aanwezig is in de collectie. We tonen de laatste nieuwe aanwinsten, we belichten welke archieven in de databank raadpleegbaar zijn en we zetten onze activiteiten rond theater in de kijker.

Nieuwe theateraanwinsten

Het Letterenhuis bewaart heel wat theaterarchieven. De collectie groeide door de jaren heen gestaag aan, maar recent kwamen er ook heel wat nieuwe aanwinsten bij. In de verwerving van theatererfgoed richten we ons vooral op de archieven van theatermakers- en gezelschappen. Maar ook kostuum- en decorontwerpers krijgen een plaatjes in het archief.

theaterarchief

Heel wat archieven konden recent op mooie aanvullingen rekenen. Zo was er bijvoorbeeld een toevoeging aan het archief van Tone Brulin (1926-2019). Brulin was toneelauteur, acteur en regisseur en richtte in 1953 samen met Jan Van Den Broeck (1912-1976) in Antwerpen het Nederlands Kamertoneel op, een avant-gardistisch kamertoneelgezelschap. De voorstellingen speelden in een zolderruimte, vandaar dat er vaak verwezen werd naar Theater op Zolder, eerder naar de locatie dan naar het gezelschap. Brulin werkte o.a. voor de Brusselse KVS en de BRT en maakte ook internationaal furore als theatermaker, onder andere in Zuid-Afrika en Maleisië. In 1975 richtte hij de toneelgroep TIE 3 op, gevestigd in Antwerpen, die zich richtte op de opvoering van multiculturele voorstellingen in binnen- en buitenland. Het Letterenhuis bewaarde al een aanzienlijk archief van Tone Brulin, met daarin manuscripten van toneelstukken, programmaboekjes, recensies en aankondigingen, briefwisselingen over toneelstukken, speelkalenders, enz. Dit werd nu aangevuld met onder meer affiches, foto’s en manuscripten en reacties op voorstellingen. Het archief geeft een rijk beeld van de theateractiviteiten van Brulin en levert tal van interessante inzichten op: uit sommige kladjes blijkt Brulins visie op zijn toneelstukken.

Een andere mooie aanwinst is de aanvulling op het archief van acteur en regisseur Jan Decorte (1950) en actrice Sigrid Vinks (1956). Jan Decorte schrijft toneelstukken – waarin hij regelmatig ook meespeelt – en vertaalt en bewerkt ook theaterwerken. In 1981 werd hij artistiek leider van het gezelschap Het Trojaanse Paard, dat later werd omgedoopt tot Jan Decorte & Cie en nu de naam Bloet vzw heeft. Sigrid Vinks werkt sinds 1981 samen met Jan Decorte als dramaturg, vertaalster, kostuumontwerper en actrice. In 2018 schonken Decorte en Vinks hun uitgebreide artistieke en politieke archief aan het Letterenhuis, met daarin brieven, films en opnamen. Recent kwam daar nog een mooi stuk – goed geordend – archief bij met nog meer interviews, films, aantekeningen en lezingen waarin heel wat interessants te ontdekken valt.

voorontwerp theaterdecor

Decor- en kostuumontwerp

De afgelopen tijd kwamen er ook heel wat archieven van decor- en kostuumontwerpers binnen. Zo kon het Letterenhuis het archief van Mimi Peetermans (1929-2014) verwerven. Peetermans werkte 43 jaar als kostuumontwerper in de Koninklijke Nederlandse Schouwburg in Antwerpen en verzorgde de scenografie en kostumering in verschillende andere theater- en cultuurhuizen. Ook was ze docente kostuumgeschiedenis en esthetica aan verschillende scholen. Haar archief, dat onder meer bestaat uit prachtige decor- en kostuumontwerpen, geeft heel wat kleur aan de collectie van het Letterenhuis. Ook het recent verworven archief van John Bogaerts (1940), die van 1961 tot 1986 het kostuum- en decorontwerp deed voor de Koninklijke Nederlandse Schouwburg, en de scenografie verzorgde voor het Ballet van Vlaanderen, het Raamtheater en het Fakkeltheater, bevat pareltjes van decor- en kostuumontwerpen, maar ook foto's, dia's, theaterbrochures en affiches.

maquette Teirlinck

Digitaal archief

Het Letterenhuis verwerft niet alleen papieren archief, maar ook digitaal materiaal. Naast verschillende affiches en flyers droeg het theaterhuis De Nwe Tijd een stuk digitaal archief over. Dit archief toont het reilen en zeilen van de organisatie. Het werpt licht op de artistieke werking, de promotie en de communicatie en bestaat onder meer uit theaterteksten, technische fiches, speellijsten en promoteksten- en beelden.

Affiches

theateraffiche

Daarnaast kon ook de grote affichecollectie van het Letterenhuis aangroeien met verschillende theateraffiches, van WPZimmer, DeBeweeging, De Nwe Tijd en Monty. Dit zijn heel wat nieuwe promotieaffiches voor podiumkunstenvoorstellingen en -festivals die zicht geven op het rijke theaterlandschap in Vlaanderen.

Theaterarchieven in de databank

Het Letterenhuis verzamelt al jaren archief van theatermakers en gezelschappen. Ondertussen is er heel wat geïnventariseerd en raadpleegbaar in onze databank, of te bekijken in onze leeszaal. In deze archieven valt heel wat te ontdekken: de inzichten van theatervernieuwers, het wedervaren van Vlaamse theaterauteurs in het buitenland, de ontstaansgeschiedenis van een voorstelling of de geschiedenis van een theatergezelschap.

Je kan bijvoorbeeld een kijkje nemen in het papieren én digitale archief van regisseur en acteur Freek Neirynck (1949-2019), of grasduinen in de archieven van vader en zoon Michel (1894-1965) en Rudi (1930-1994) van Vlaenderen. Beiden waren erg actief in de theaterwereld. Michel van Vlaenderen was directeur van de Koninklijke Nederlandse Schouwburg, zijn zoon Rudi was acteur en regisseur bij verschillende theatergezelschappen in Vlaanderen en Nederland en bij de radio- en tv-uitzendingen van de BRT. Hij richtte het gezelschap Toneel vandaag op en was van 1962 tot 1973 de eerste directeur van het Hoger Rijksinstituut voor Toneel en Cultuurspreiding (HRITCS).

Ook valt er heel wat te ontdekken in de archieven van belangrijke Vlaamse theatergezelschappen- en huizen, bijvoorbeeld in het archief van de Koninklijke Nederlandse Schouwburg en Het Toneelhuis, Theater Zuidpool, of De Tijd. In het archief van De Tijd zit onder andere materiaal over het vroege regiewerk van Ivo van Hove (1958) en het werk van Lucas Vandervorst (1957). 

En de verwerking van archieven gaat gestaag verder. Onlangs werd bijvoorbeeld het archief van Fred Engelen (1912-1967) en Tine Balder (1924-2021) verwerkt. Fred Engelen was theaterpedagoog, regisseur en acteur. Hij werkte jarenlang als medewerker van Herman Teirlinck, als leider van Studio van het Nationaal Toneel (de voorloper van Studio Herman Teirlinck) en regisseerde toen verschillende voorstellingen. Engelen bekleedde de eerste leerstoel in Drama in Zuid-Afrika, een positie die hem werd aangeboden door de Universiteit van Stellenbosch. Zijn vrouw, Tine Balder, was actrice en speelde o.a. voor de KNS en in Zuid-Afrika voor de Kaaplandse Raad vir Uitvoerende Kunste en later voor de Transvaalse Raad. Het rijke theaterleven van Engelen en Balder komt mooi in beeld in hun archief.

theaterdecor

Het Letterenhuis op het theaterfestival

In september toont het Letterenhuis hoe het zich engageert voor theatererfgoed op het Theaterfestival in De Singel. Op zaterdag 9 september 2021 om 16.30 uur gaan we in gesprek met Peter van den Eede over het archief van Compagnie De Koe, dat binnenkort de collectie van het Letterenhuis zal vervoegen. Vervolgens nemen we samen met enkele erfgoedinstellingen deel aan een panelgesprek over podiumerfgoed onder leiding van Cathérine Vandoorne. De organisatie is in handen van CEMPER (Centrum voor Muziek- en Podiumerfgoed) en het Letterenhuis.

CEMPER stelt op het Theaterfestival ook een Bronnengids voor. Deze gids wijst je de weg naar alle mogelijke instellingen, collecties en publicaties die materiaal van en over podiumkunsten bezitten, verzamelen of ontsluiten. Na de presentatie van de Bronnengids volgt een debat met onderzoekers en publicisten uit de theaterwetenschappen over hun ervaringen.

Meer lezen

https://www.theaterfestival.be/activiteiten/theatererfgoed-waarheen/  

https://www.theaterfestival.be/activiteiten/bronnengids-de-kunst-van-het-vinden/

Meld je aan voor onze nieuwsbrief